<?xml version="1.0" encoding="utf8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/tipitaka-latn.xsl"?>
<TEI xml:lang="pi-Latn">
<teiHeader></teiHeader>
<text>
<front></front>
<body>

<p rend="centre">Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.</p>

<p rend="book">Visuddhimagga nidānakathā</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Visuddhimaggo</hi><pb ed="M" n="0.0001" /> nāmāyaṃ gantho piṭakattayasārabhūto sakalaloke paṭipattidīpakaganthānaṃ aggo hoti seṭṭho pamukho pāmokkho uttamo pavaro cāti viññūhi pasattho. Tattha hi saṅgītittayārūḷhassa tepiṭakabuddhavacanassa atthaṃ saṃkhipitvā sikkhattayasaṅgahitaṃ brahmacariyaṃ paripuṇṇaṃ pakāsitaṃ suvisadañca. Evaṃ pasatthassetassa visuddhimaggassa <hi rend="bold">nidānakathāya</hi>pi bhavitabbameva. Tasmādāni tampakāsanatthamidaṃ pañhakammaṃ vuccati –</p>

<p rend="indent">‘‘So panesa <hi rend="bold">visuddhimaggo</hi> kena kato, kadā kato, kattha kato, kasmā kato, kimatthaṃ kato, kiṃ nissāya kato, kena pakārena kato, kissa sakalaloke patthaṭo’’ti.</p>

<p rend="bodytext">Tattha <hi rend="bold">kena kato</hi>ti ācariya<hi rend="bold">buddhaghosatthera</hi>varena tepiṭakasaṅgahaṭṭhakathākārena kato.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Kadā kato</hi>ti amhākaṃ bhagavato sammāsambuddhassa sakalalokanāthassa parinibbutikālato pacchā dasame vassasatake (973 -buddhavasse) kato.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Kattha kato</hi>ti sīhaḷadīpe anurādhapure mahāvihāre kato.</p>

<p rend="bodytext"><hi rend="bold">Kasmā kato</hi>ti visuddhikāmānaṃ sādhujanānaṃ tadadhigamupāyaṃ sammāpaṭipattinayaṃ ñāpetukāmatāsaṅkhātena attano ajjhāsayena sañcoditattā, <hi rend="bold">saṅghapālattherena</hi> ca ajjhesitattā kato.</p>

<p rend="bodytext">Ettha pana ṭhatvā ācariyabuddhaghosattherassa uppatti kathetabbā, sā ca <hi rend="bold">mahāvaṃse</hi> (cūḷavaṃsotipi voharite dutiyabhāge) sattatiṃsamaparicchede pannarasādhikadvisatagāthāto (37, 215) paṭṭhāya bāttiṃsāya gāthāhi pakāsitāyeva. Kathaṃ? –</p>

<p rend="chapter">Mahāvaṃsa-buddhaghosakathā</p>

<p rend="hangnum" n="215"><hi rend="paranum">215</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"><hi rend="bold">Bodhimaṇḍasamīpa</hi>mhi, <pb ed="M" n="0.0002" /> jāto <hi rend="bold">brāhmaṇamāṇavo;</hi></p>

<p rend="gathalast">Vijjā-sippa-kalā-vedī, tīsu vedesu pāragū.</p>

<p rend="hangnum" n="216"><hi rend="paranum">216</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sammā viññātasamayo, sabbavādavisārado;</p>

<p rend="gathalast">Vādatthī jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.</p>

<p rend="hangnum" n="217"><hi rend="paranum">217</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Vihārameka’māgamma, rattiṃ pātañjalīmataṃ;</p>

<p rend="gathalast">Parivatteti sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="218"><hi rend="paranum">218</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tattheko <hi rend="bold">revato</hi> nāma, mahāthero vijāniya;</p>

<p rend="gathalast">‘‘Mahāpañño ayaṃ satto, dametuṃ vaṭṭatī’’ti, so.</p>

<p rend="hangnum" n="219"><hi rend="paranum">219</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi;</p>

<p rend="gathalast">‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āha taṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="220"><hi rend="paranum">220</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Ahaṃ jāne’’ti vutto so, otāresi sakaṃ mataṃ;</p>

<p rend="gathalast">Puṭṭhaṃ puṭṭhaṃ viyākāsi, viraddhampi ca dassayi.</p>

<p rend="hangnum" n="221"><hi rend="paranum">221</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Tena hi tvaṃ sakaṃ vāda-motārehī’’ti codito;</p>

<p rend="gathalast">Pāḷi’māhā’bhidhammassa, attha’massa na so’dhigā.</p>

<p rend="hangnum" n="222"><hi rend="paranum">222</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Āha‘‘kasse’sa manto’’ti,‘‘buddhamanto’’ti so’bravi;</p>

<p rend="gathalast">‘‘Dehi metaṃ’’ti vutte hi, ‘‘gaṇha pabbajja taṃ’’iti.</p>

<p rend="hangnum" n="223"><hi rend="paranum">223</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Mantatthī pabbajitvā so, uggaṇhi piṭakattayaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Ekāyano ayaṃ maggo, iti pacchā ta’maggahi.</p>

<p rend="hangnum" n="224"><hi rend="paranum">224</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Buddhassa viya gambhīra-ghosattā naṃ viyākaruṃ;</p>

<p rend="gathalast"><hi rend="bold">Buddhaghoso</hi>ti ghoso hi, buddho viya mahītale.</p>

<p rend="hangnum" n="225"><hi rend="paranum">225</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tattha <hi rend="bold">ñāṇodayaṃ</hi><note>ñāṇodayaṃ nāmapakaraṇaṃ idāni kuhiñcipi na dissati;</note> nāma, katvā pakaraṇaṃ tadā;</p>

<p rend="gathalast">Dhammasaṅgaṇiyākāsi, kacchaṃ so <hi rend="bold">aṭṭhasāliniṃ</hi><note>idāni dissamānā pana aṭṭhasālinī sīhaḷadīpikāyeva; na jambudīpikā; parato (54-55 piṭṭhesu) esa āvibhavissati</note>.</p>

<p rend="hangnum" n="226"><hi rend="paranum">226</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"><hi rend="bold">Parittaṭṭhakatha</hi>ñceva <pb ed="M" n="0.0003" /><note>parittaṭṭhakathanti piṭakattayassa saṅkhepato atthavaṇṇanābhūtā khuddakaṭṭhakathāti adhippetā bhavesu</note>, kātuṃ ārabhi buddhimā;</p>

<p rend="gathalast">Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabravi.</p>

<p rend="hangnum" n="227"><hi rend="paranum">227</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> ‘‘Pāḷimattaṃ idhānītaṃ, natthi aṭṭhakathā idha <note>ettha sagībhittayārūḷhā moggaliputtatissattherassa santikā uggahitā sissānusissaparamparātatā mūlaṭṭhakathā kasmā jambudīpe sabbaso antarahitāti vimaṃsitabbaṃ</note>;</p>

<p rend="gathalast">Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.</p>

<p rend="hangnum" n="228"><hi rend="paranum">228</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, <hi rend="bold">mahindena</hi> matīmatā;</p>

<p rend="gathalast">Saṅgītittayamārūḷhaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="229"><hi rend="paranum">229</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya;</p>

<p rend="gathalast">Katā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.</p>

<p rend="hangnum" n="230"><hi rend="paranum">230</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Taṃ tattha gantvā sutvā tvaṃ, māgadhānaṃ niruttiyā;</p>

<p rend="gathalast">Parivattehi, sā hoti, sabbalokahitāvahā’’.</p>

<p rend="hangnum" n="231"><hi rend="paranum">231</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Evaṃ vutte pasanno so, nikkhamitvā tato imaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Dīpaṃ āgā imasseva <note>idassevāti imasseva mahānāmarañño kāle 953-975 buddhavasse; ayañca vassaparicchedo sīhaḷarājavaṃsaṃ nissāya dassito; yuropiyavicakkhaṇānaṃ pana matena 941-964 buddhavasse iti veditabbo; evamuparipi;</note>, rañño kāle mahāmati.</p>

<p rend="hangnum" n="232"><hi rend="paranum">232</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhunaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Mahāpadhānagharaṃ gantvā, <hi rend="bold">saṅghapālassa</hi> santikā.</p>

<p rend="hangnum" n="233"><hi rend="paranum">233</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sīhaḷaṭṭhakathaṃ sutvā, theravādañca sabbaso;</p>

<p rend="gathalast">‘‘Dhammassāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.</p>

<p rend="hangnum" n="234"><hi rend="paranum">234</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātuṃ aṭṭhakathaṃ mama;</p>

<p rend="gathalast">Potthake detha sabbe’’ti, āha, vīmaṃsituṃ sa taṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="235"><hi rend="paranum">235</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Saṅgho <pb ed="M" n="0.0004" /> gāthādvayaṃ tassā’dāsi ‘‘sāmatthiyaṃ tava;</p>

<p rend="gathalast">Ettha dassehi, taṃ disvā, sabbe demāti potthake’’ <note>234-5 gāthāsu ayamatthayojanā– ‘‘tattha mahāvihāre saṃghaṃ mahānetvā saṃgha sannipātaṃ kāretvā ācariyapubbaddhaghoso evamāha ‘aṭṭhakathaṃ kātuṃ sabbe pāḷi-aṭṭhakathā-potthake mama dethā’ti; so saṃgho taṃ vīmaṃsituṃ saṃyuttanikāyato ‘antojaṭā’tiādikaṃ ca ‘sīle patiṭṭhāyā’tiādikaṃ cāti gāthādvayaṃ tassa adāsi ‘ettha tava sāmatthiyaṃ ñāṇappabhāvaṃ dasseti; taṃ disvā sabbe potthake demā’tivatvā’’ti; iminā pana ayamatthā dassito hoti ‘‘ācariya buddhaghoso visuddhimaggaṃ karonto tadeva gāthādvayaṃ oloketvā, kiñcipi aññaṃ potthakaṃ anoloketvā akāsī’’ti; tassa panatthassa yuttāyuttavicāraṇā parato (39-49-piṭṭhesu) āgamissati</note>.</p>

<p rend="hangnum" n="236"><hi rend="paranum">236</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Piṭakattaya’mettheva, saddhiṃ aṭṭhakathāya so;</p>

<p rend="gathalast"><hi rend="bold">Visuddhimaggaṃ</hi> nāmā’kā, saṅgahetvā samāsato.</p>

<p rend="hangnum" n="237"><hi rend="paranum">237</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Tato saṅghaṃ samūhetvā, sambuddhamatakovidaṃ;</p>

<p rend="gathalast">Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetu mārabhi.</p>

<p rend="hangnum" n="238"><hi rend="paranum">238</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane;</p>

<p rend="gathalast">Chādesuṃ potthakaṃ sopi, dvattikkhattumpi taṃ akā <note>238 gāthāya ayamattho– ‘‘devatā tassa buddhaghosassa nepuññaṃ nipuṇaññāppasāvaṃ mahājanassa pakāsetuṃ tena likhitaṃ visuddhimaggapotthakaṃ chādesuṃ paṭicchādetvā apassiyabhāvaṃ pāpetvā ṭhapesuṃ; sopi buddhaghoso dutiyampi taṃ likhi, tampi devatā chadesuṃ; tatiyampi likhī’’ti; tena vuttaṃ ‘‘dvattikkhattumpi taṃ akā’’ti; idameva mahāvaṃsavacanaṃ nissāya vittāretvā kathitāya buddhaghosuppattiyā nāma kathāla ekaratteneva visuddhimaggassa tikkhattumpi likhitvā niṭṭhāpitabhāvo pakāsito; īdisī pana kathā bahūnaṃ vimhayajananīpi parikkhakānaṃ saṃsayajananī hoti; tasmā imissāpi vicāraṇā parato (47-8-piṭṭhesu) dassiyissati</note>.</p>

<p rend="hangnum" n="239"><hi rend="paranum">239</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe;</p>

<p rend="gathalast">Potthakadvaya’maññampi, saṇṭhapesuṃ tahiṃ marū.</p>

<p rend="hangnum" n="240"><hi rend="paranum">240</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Vācayiṃsu tadā bhikkhū, potthakattaya’mekato;</p>

<p rend="gathalast">Ganthato atthato vāpi, pubbāparavasena vā.</p>

<p rend="hangnum" n="241"><hi rend="paranum">241</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Theravādehi pāḷīhi, padehi byañjanehi vā;</p>

<p rend="gathalast">Aññathattamahū neva, potthakesupi tīsupi.</p>

<p rend="hangnum" n="242"><hi rend="paranum">242</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Atha <pb ed="M" n="0.0005" /> ugghosayī saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho visesato;</p>

<p rend="gathalast">Nissaṃsayaṃ’sa <hi rend="bold">metteyyo,</hi> iti vatvā punappunaṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="243"><hi rend="paranum">243</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Saddhiṃ aṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye;</p>

<p rend="gathalast">Ganthākare vasanto so, vihāre dūrasaṅkare.</p>

<p rend="hangnum" n="244"><hi rend="paranum">244</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā;</p>

<p rend="gathalast">Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.</p>

<p rend="hangnum" n="245"><hi rend="paranum">245</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā;</p>

<p rend="gathalast">Theriyācariyā sabbe, pāḷiṃ viya ta’maggahuṃ.</p>

<p rend="hangnum" n="246"><hi rend="paranum">246</hi><hi rend="dot">.</hi></p>

<p rend="gatha1"> Atha kattabbakiccesu, gatesu pariniṭṭhitiṃ;</p>

<p rend="gathalast">Vandituṃ so <hi rend="bold">mahābodhiṃ,</hi> jambudīpaṃ upāgamī’’ti <note>so mahābodhi vandituṃ jambudīpaṃ upāgamīti idaṃ vacanaṃ purimavacanehi asaṃsaṭṭhaṃ viya hoti; pubbe hi ‘‘ācariyabuddhaghoso bodhimaṇḍasamīpe jāto’’ti ca, ‘‘sīhaḷadīpaṃ gantvā sīhaḷaṭṭhakathāyo māgadhabhāsāya parivattehīti tassācariyena revatattherena vutto’’ti ca vuttaṃ; tasmā idhāpi ācariyabuddhaghosassa pavatti tadanurūpā ‘‘tā bhāsāparivattitaṭṭhakathāyo ādāya sāsanujjotanatthaṃ jambudīpaṃ upāgamī’’ti evamādinā sāsanujjotanamūlikā eva bhavituṃ arahati, na pana mahābodhivandanamūlikāti</note>.</p>

<p rend="bodytext">Ayañca pana mahāvaṃsakathā 1950 - kharistavasse <hi rend="bold">hābadamahāvijjālayamuddaṇayante</hi> romakkharena mudditassa visuddhimaggapotthakassa purecārikakathāyaṃ ‘‘anekānettha atthi vicāretabbānī’’ti vatvā <hi rend="bold">dhammānandakosambī</hi>nāmakena vicakkhaṇena vicāritā. Tamettha yuttāyuttavicinanāya dassetvā anuvicāraṇampissa karissāma.</p>
</body>
<back></back>
</text>
</TEI>
